Naar de inhoud

Begrip

Wat is een rechterlijke machtiging bij dementie?

Een rechterlijke machtiging is een beslissing van de rechter dat je ouder met dementie tegen zijn of haar wil mag worden opgenomen. Die is nodig als je ouder of de vertegenwoordiger zich verzet tegen een opname en er ernstig nadeel dreigt. Het CIZ dient het verzoek in. De eerste machtiging geldt maximaal zes maanden.

In het kort

  • Wanneer: je ouder of de vertegenwoordiger verzet zich tegen opname, en er dreigt ernstig nadeel.
  • Aanvragen: familie vraagt het aan bij het CIZ; het CIZ stuurt binnen drie weken een verzoek naar de rechter.
  • Advocaat: je ouder krijgt gratis een advocaat.
  • Duur: eerst maximaal zes maanden; daarna bij dementie een machtiging van maximaal vijf jaar.
  • Geen hoger beroep: wel cassatie bij de Hoge Raad.

Laatst bijgewerkt:

Op deze pagina
  1. Wat is een rechterlijke machtiging?
  2. Wanneer is een rechterlijke machtiging nodig?
  3. Wat kost een rechterlijke machtiging en hoe lang duurt het?
  4. Hoe vraag je een rechterlijke machtiging aan?
  5. Rechterlijke machtiging of inbewaringstelling: wat is het verschil?
  6. Veelgestelde vragen

Wat is een rechterlijke machtiging?

Volgens het Informatiepunt dwang in de zorg van het ministerie van VWS kan de rechter op verzoek van het CIZ een rechterlijke machtiging verlenen voor de onvrijwillige opname van iemand met dementie of een verstandelijke beperking, om ernstig nadeel te voorkomen of af te wenden.

Bron van deze uitleg: Informatiepunt dwang in de zorg (ministerie van VWS) — Rechterlijke machtiging in de Wet zorg en dwang (externe website), bekeken op 16 november 2026.

Gaat het om een crisis die direct ingrijpen vraagt, dan gebeurt dat niet met een rechterlijke machtiging maar met een spoedmaatregel: de inbewaringstelling. In alle andere gevallen is een rechterlijke machtiging nodig.

Wanneer is een rechterlijke machtiging nodig?

De rechter kan een machtiging verlenen als al deze voorwaarden kloppen (Informatiepunt dwang in de zorg):

  • je ouder heeft dementie, een verstandelijke beperking of een psychische stoornis die daarmee samenhangt;
  • het gedrag van je ouder leidt tot ernstig nadeel; dat hoeft nog niet te zijn gebeurd;
  • je ouder of de vertegenwoordiger verzet zich tegen opname en verblijf, of tegen het blijven;
  • er zijn geen minder ingrijpende oplossingen;
  • opname is nodig en geschikt om het ernstig nadeel te voorkomen of af te wenden.

Het kan gaan om iemand die nog thuis woont, maar ook om iemand die al vrijwillig is opgenomen en zich later verzet, of iemand met een besluit tot opname en verblijf of een inbewaringstelling.

Wat kost een rechterlijke machtiging en hoe lang duurt het?

Je ouder krijgt gratis een advocaat toegewezen zodra het CIZ het verzoekschrift indient (CIZ). Kosten voor de aanvraag zelf noemen het CIZ en de Rechtspraak niet. Het verblijf daarna loopt meestal via de Wlz; zie kosten verpleeghuis.

Termijnen in de Wet zorg en dwang

CIZ dient het verzoek in

Binnen drie weken na de aanvraag

Bron: Wet zorg en dwang, artikel 27 · gecontroleerd op

Rechter beslist

Zo snel mogelijk; binnen drie weken als je ouder al in een instelling verblijft

Bron: Wet zorg en dwang, artikel 39 · gecontroleerd op

Eerste machtiging

Maximaal zes maanden

Bron: Wet zorg en dwang, artikel 39 · gecontroleerd op

Volgende machtiging bij dementie

Maximaal vijf jaar

Als je ouder al op grond van een machtiging in een instelling verblijft.

Bron: Wet zorg en dwang, artikel 39 · gecontroleerd op

Uitvoeren

Binnen vier weken na de datum van de machtiging

Bron: Wet zorg en dwang, artikel 39 · gecontroleerd op

Hoe vraag je een rechterlijke machtiging aan?

  1. Wie mag aanvragenDe partner, de vertegenwoordiger, en onder meer ouders, kinderen, broers, zussen, kleinkinderen, de zorgaanbieder of de Wzd-functionaris (Informatiepunt dwang in de zorg). Het CIZ raadt aan het samen met een zorgprofessional of casemanager te doen.
  2. Lever de stukken aanHet CIZ vraagt een medische verklaring van een onafhankelijke arts, zoals een specialist ouderengeneeskunde, die je ouder het afgelopen jaar geen zorg gaf en eerst langskomt. Is er een zorgplan, dan stuur je dat mee.
  3. Twijfel je over verzet?Vraag dan eerst een besluit tot opname en verblijf aan. Ziet het CIZ verzet, dan zet het de aanvraag zelf om naar een rechterlijke machtiging.
  4. De zittingVaak komt de rechter bij je ouder thuis of in de zorginstelling. Je ouder heeft een advocaat. De rechter beslist; hoger beroep is niet mogelijk, cassatie bij de Hoge Raad wel.
  5. Zoek een plekHeeft je ouder een Wlz-indicatie, dan helpt het zorgkantoor een instelling te zoeken; de casemanager kan ook helpen (CIZ). De opname moet in een Wzd-geregistreerde accommodatie.

Rechterlijke machtiging of inbewaringstelling: wat is het verschil?

Een rechterlijke machtiging is de gewone route: het CIZ vraagt de rechter, en die beslist binnen weken. Een inbewaringstelling is voor een crisis waarin ernstig nadeel direct dreigt en er geen tijd is om op de rechter te wachten. Dan beslist eerst de burgemeester.

Rechterlijke machtiging en Inbewaringstelling naast elkaar
KenmerkRechterlijke machtigingInbewaringstelling
SituatieRechterlijke machtigingErnstig nadeel dreigt, geen acute crisis.InbewaringstellingErnstig nadeel dreigt onmiddellijk.
Wie beslistRechterlijke machtigingDe rechter, op verzoek van het CIZ.InbewaringstellingDe burgemeester; daarna de rechter over voortzetting.
DuurRechterlijke machtigingEerst maximaal zes maanden.InbewaringstellingMaximaal 3 dagen; voortzetting maximaal zes weken.

Veelgestelde vragen

Wanneer is een rechterlijke machtiging nodig bij dementie?

Als je ouder met dementie of de vertegenwoordiger zich verzet tegen een opname, terwijl het gedrag van je ouder tot ernstig nadeel leidt en er geen andere oplossing is.

Hoe snel volgt een opname na een rechterlijke machtiging?

De machtiging moet binnen vier weken na de datum ervan worden uitgevoerd. Daarna kan dat niet meer. De opname moet in een Wzd-geregistreerde accommodatie.

Wie kan een rechterlijke machtiging aanvragen?

Onder meer de partner, de vertegenwoordiger, kinderen, broers en zussen, de zorgaanbieder en de Wzd-functionaris. De aanvraag gaat naar het CIZ.

Hoe lang is een rechterlijke machtiging geldig?

De eerste machtiging maximaal zes maanden. Verblijft je ouder met dementie al met een machtiging in een instelling, dan kan de volgende maximaal vijf jaar gelden.

Kun je in beroep tegen een rechterlijke machtiging?

Nee, hoger beroep is niet mogelijk. Wel kun je in cassatie gaan bij de Hoge Raad. Je ouder heeft tijdens de procedure een gratis advocaat.

Checklijn is een betaalde dienst; deze informatie is gratis en onafhankelijk. Lees hoe we werken in ons redactiebeleid.

Bronnen

  1. Informatiepunt dwang in de zorg (ministerie van VWS) — Rechterlijke machtiging in de Wet zorg en dwang — geraadpleegd op 16 november 2026
  2. Wet zorg en dwang psychogeriatrische en verstandelijk gehandicapte cliënten, artikelen 21 (besluit tot opname), 27 (verzoek CIZ) en 39 (beslistermijn en geldigheidsduur machtiging), geldend vanaf 1 juli 2025 — geraadpleegd op 16 november 2026
  3. CIZ — Rechterlijke machtiging voor uw naaste — geraadpleegd op 16 november 2026
  4. De Rechtspraak — Wet zorg en dwang (Wzd) — geraadpleegd op 16 november 2026
  5. Informatiepunt dwang in de zorg (ministerie van VWS) — Inbewaringstelling (ibs) in de Wet zorg en dwang — geraadpleegd op 16 november 2026

Laatst bijgewerkt:

Verder lezen