Eenzaamheid bij ouderen: signalen en wat je kunt doen

Wat is eenzaamheid?

Thuisarts onderscheidt drie soorten (Thuisarts (externe website)):

• Emotionele eenzaamheid: je mist een sterke band met iemand die je begrijpt, zoals een partner of goede vriend.
• Sociale eenzaamheid: je hebt minder contact met anderen dan je zou willen, bijvoorbeeld met buren of mensen met dezelfde hobby.
• Existentiële eenzaamheid: je voelt je lange tijd leeg of zonder doel, en hebt het gevoel dat je er uiteindelijk alleen voor staat.

Weinig contact en eenzaamheid hangen samen, maar zijn niet hetzelfde: 67% van de mensen met minder dan wekelijks contact met familie, vrienden of buren voelt zich niet sterk eenzaam (CBS (externe website)). Vraag dus wat je ouder zelf ervaart, in plaats van het in te vullen.

Signalen waar je op kunt letten

Eenzaamheid voelt voor iedereen anders. Ouderen die eenzaam zijn, herkennen vaak een of meer van deze dingen (Thuisarts (externe website)):

• Je ouder voelt zich somber of heeft nergens zin in, en blijft liever thuis dan naar de markt of een activiteit te gaan, terwijl dat vroeger wel lukte.
• Je ouder voelt zich onzeker, of denkt dat niemand op hem of haar zit te wachten.
• Je ouder is boos of teleurgesteld, bijvoorbeeld omdat de kinderen of vrienden te weinig langskomen.
• Je ouder voelt zich alleen gelaten of vergeten, of vraagt zich af of het leven nog zin heeft.
• Lichamelijk: erg moe zijn, hoofdpijn, slecht slapen, gespannen spieren of weinig trek in eten.

Periodes van eenzaamheid horen bij het leven. Het wordt een probleem als het gevoel heel sterk is of lang duurt, bijvoorbeeld als je ouder er elke dag last van heeft (Thuisarts (externe website)).

Wat je als kind kunt doen

1. 1Begin het gesprekPraten over eenzaamheid is moeilijk, maar vaak voelt je ouder zich daarna beter (Thuisarts (externe website)). Vraag rustig wat je ouder mist: een goed gesprek, gezelschap, of iets te doen hebben. Tips voor zo'n gesprek: een gesprek over je zorgen.
2. 2Help oude contacten weer op te pakkenOpnieuw contact maken met mensen die je ouder al kent, is vaak makkelijker dan nieuwe mensen leren kennen (Thuisarts (externe website)). Denk aan een oude buurvrouw, de kerk, een vereniging of een vriend van vroeger.
3. 3Kleine stappen samenEen kort gesprekje, samen boodschappen doen of even een berichtje: kleine gebaren kunnen veel betekenen (Eén tegen eenzaamheid (externe website)). Ga de eerste keer mee naar een activiteit, of vraag een maatje om mee te gaan.
4. 4Zoek hulp in de buurtHet sociaal wijkteam en de welzijnsorganisatie weten wat er in de gemeente is, en kunnen een maatje regelen (Thuisarts (externe website)). Zie maatjesprojecten en bezoekvrijwilligers en dagbesteding voor ouderen.
5. 5Blijf geduldigEenzaamheid gaat meestal niet vanzelf over, en ook niet ineens. Soms lukt het om je iets minder eenzaam te voelen, of om er beter mee te leren leven (Thuisarts (externe website)). Jij hoeft het niet alleen op te lossen.

Het overlijden van een partner is een van de dingen waardoor ouderen zich eenzaam kunnen voelen (Thuisarts (externe website)). Daarover gaat je moeder alleen na het overlijden van je vader.

Waar je ouder terecht kan

• Sociaal wijkteam of welzijnsorganisatie: meedenken, activiteiten, een maatje of een gesprek met een maatschappelijk werker (Thuisarts (externe website)).
• Huisarts of praktijkondersteuner: kan zelf met je ouder praten of doorverwijzen (Thuisarts (externe website)).
• De Luisterlijn: dag en nacht een gesprek met een vrijwilliger, anoniem, op 088 0767 000 (De Luisterlijn (externe website)).
• Humanitas: onder meer vriendschappelijk huisbezoek en telefooncirkels; de hulp is gratis (Humanitas (externe website)).
• Inloopplekken: buurthuizen, bibliotheken en andere plekken om koffie te drinken, samen te eten of een cursus te doen (Thuisarts (externe website)).

Wat Checklijn wel en niet doet

Checklijn, de dienst achter deze site, is een dagelijkse belafspraak voor de veiligheid van ouderen die alleen wonen: neemt je ouder niet op, dan waarschuwen we familie of buren. Het gesprek is kort en praktisch. Checklijn is geen gezelschap en geen oplossing voor eenzaamheid. Daarvoor helpen echte contacten meer: familie, buren, een maatje of een plek om mensen te ontmoeten.

Wil je ook een vangnet voor als er iets misgaat? Vergelijk de mogelijkheden eerlijk in telefooncirkel of belservice, of lees je ouder woont alleen.

Veelgestelde vragen