Mantelzorgwoning: de regels in 2026 en 2027

Wat is een mantelzorgwoning?

In het dagelijks taalgebruik is het een zelfstandige woonruimte bij of in een woning, zodat een mantelzorger dichtbij kan zorgen. Dat kan op verschillende manieren:

• een bestaande garage of schuur ombouwen tot woonruimte;
• een nieuw bijgebouw in de tuin, dat je tijdelijk als woning gebruikt;
• een kant-en-klare woning in de tuin plaatsen, bijvoorbeeld een chalet;
• een deel van je eigen huis geschikt maken voor een tweede huishouden.

Je ouder kan in de mantelzorgwoning wonen, maar het kan ook andersom: jij woont in de mantelzorgwoning en je ouder in het hoofdhuis.

De regels nu: per gemeente verschillend

Onder de Omgevingswet bestaat het begrip mantelzorgwoning niet. De oude landelijke regeling om zonder vergunning een mantelzorgwoning te bouwen, staat nu in het tijdelijke deel van het omgevingsplan van elke gemeente (de 'bruidsschat'). Gemeenten mogen die regels aanpassen. Daarom kan het per gemeente anders zijn.

Voorwaarden die volgens MantelzorgNL vaak gelden:

• Er is sprake van intensieve mantelzorg: langere tijd en veel uren, bijvoorbeeld 8 uur per week of meer.
• Er wonen maximaal twee mensen in de mantelzorgwoning.
• De woning staat op het achtererf, dus niet in de voortuin.
• Het is tijdelijk. Stopt de mantelzorg, dan wordt het bijgebouw weer een garage of schuur, of gaat de tijdelijke woning weg.

Wanneer heb je wél een vergunning nodig?

• Een pré-mantelzorgwoning: je wilt alvast dicht bij je ouder wonen, maar er is nog geen mantelzorg nodig. Daarvoor heb je volgens MantelzorgNL altijd een vergunning nodig; veel gemeenten geven een tijdelijke vergunning voor 10 jaar. De gemeente is niet verplicht dit toe te staan.
• Een kangoeroewoning of meergeneratiewoning: twee woningen onder één dak die blijvend zo bedoeld zijn. Dat geldt als een gebouw met twee woningen.
• Een nieuwe woning die ook na de mantelzorg een gewone woning blijft.

Wat verandert er naar verwachting in 2027?

Sinds 1 juli 2026 geldt de Wet versterking regie volkshuisvesting. De regels voor de mantelzorgwoning staan niet in die wet zelf, maar in het Besluit versterking regie volkshuisvesting. Dat besluit treedt naar verwachting op 1 januari 2027 in werking. Volgens Volkshuisvesting Nederland, de website van het Rijk over deze wet, verandert dan dit:

• Een mantelzorgwoning én een familiewoning op je achtererf worden onder voorwaarden landelijk vergunningvrij. Een familiewoning is voor familie in de eerste graad: ouders en kinderen, ook adoptie- en pleegkinderen. Er hoeft dan nog geen mantelzorg te zijn.
• Je hebt geen mantelzorgverklaring meer nodig en hoeft de gemeente niets te melden. Twijfelt de gemeente, dan mag die wel om informatie vragen.
• Er mogen meerdere van deze woningen op één erf, binnen de maximale oppervlakte.
• De woning moet op het achtererf staan; op het voorerf kan het niet vergunningvrij.
• De bouwhoogte is maximaal 5 meter. Boven de 3 meter moet er een schuin dak op.

Dit is de stand op 25 oktober 2026. Het besluit is nog niet in werking en gemeenten hebben daarna tijd nodig om hun regels aan te passen. Ga dus niet bouwen op deze regels voordat je gemeente heeft bevestigd wat er geldt.

Zo pak je het aan

1. 1Vraag het na bij je gemeenteVraag wat het omgevingsplan zegt voor jouw adres, of je een vergunning nodig hebt en welke voorwaarden gelden. Doe dat vóórdat je iets koopt of bouwt.
2. 2Denk aan de technische eisenZoals brandveiligheid, ventilatie en aansluitingen op water en stroom. Een aannemer of bouwkundige kan helpen.
3. 3Zet de gevolgen voor geld op een rijEen tweede huishouden op je erf kan gevolgen hebben voor bijvoorbeeld belastingen, toeslagen en uitkeringen van jou of je ouder. Vraag het na bij de Belastingdienst en de SVB, vóórdat je ouder verhuist.
4. 4Spreek af wat er later gebeurtWat doe je met de woning als de zorg stopt, of als je ouder naar een verpleeghuis gaat? Een mantelzorgwoning is volgens de huidige regels tijdelijk.

Twijfel je tussen een mantelzorgwoning, aanpassingen in het huis van je ouder of een seniorenwoning? Lees seniorenwoning of thuis blijven wonen en mantelzorger worden voor je ouders. Een aanpassing in het huis van je ouder kan soms via de gemeente: zie woningaanpassing via de Wmo. Vragen over wonen en mantelzorg? Bel de Mantelzorglijn: 030 760 60 55.

Veelgestelde vragen