Gids
Oefeningen voor ouderen thuis: balans en kracht
Met een paar eenvoudige oefeningen kan je vader of moeder thuis het evenwicht en de beenspieren trainen. Dat kan staand achter een stevige stoel, of zittend op een stoel. Sterke benen en een goede balans maken de kans op een val kleiner. Hieronder staan oefeningen van Thuisarts, VeiligheidNL en het Kenniscentrum Sport & Bewegen.
In het kort
- Hoe vaak? Elke dag bewegen, twee keer per week de spieren sterker maken, en ook oefeningen voor het evenwicht doen.
- Balans: schommelen van het ene been naar het andere, en een been buigen en strekken.
- Kracht: opstaan uit een stoel zonder handen, op de tenen staan, een been opzij heffen.
- Op een stoel: zittend één been strekken en langzaam weer laten zakken.
- Veilig: oefen bij een stevige stoel, begin rustig en bouw langzaam op.
- Eerst naar de huisarts bij duizeligheid, pijn op de borst of benauwdheid, of als je ouder vaak valt.
Laatst bijgewerkt:
Op deze pagina
- Waarom oefeningen voor ouderen helpen
- Hoe vaak en hoeveel?
- Veilig beginnen
- Oefeningen voor balans en evenwicht
- Spierversterkende oefeningen voor de benen
- Oefeningen voor ouderen op een stoel
- Bewegen in het gewone leven
- Wanneer naar de fysiotherapeut of een cursus valpreventie?
- Woont je ouder alleen?
- Veelgestelde vragen
Waarom oefeningen voor ouderen helpen
Op oudere leeftijd is de kans om te vallen groter. Eén van de oorzaken is dat iemand niet sterk en fit is (Thuisarts (externe website)). Juist daar is iets aan te doen: een minder goede balans, een onzeker looppatroon en minder spierkracht kunnen beter worden door te oefenen (VeiligheidNL (externe website)).
Hoeveel helpt het? Volgens VeiligheidNL vallen thuiswonende ouderen met een beweegprogramma 23% minder vaak. Bij programma's met uitdagende balansoefeningen waarbij deelnemers minstens drie uur per week oefenen, kan dat oplopen tot 42% minder valpartijen (VeiligheidNL, factsheet beweeginterventies 2022 (externe website)). Die cijfers gaan over programma's met begeleiding, niet over een paar oefeningen af en toe. Thuis oefenen is een goed begin, en een goede aanvulling op een cursus.
Hoe vaak en hoeveel?
Thuisarts geeft voor mensen van 55 jaar en ouder dit advies (Thuisarts (externe website)):
- Beweeg minimaal 2,5 uur per week actief, verdeeld over meerdere dagen. Bijvoorbeeld vijf dagen een half uur wandelen of fietsen. Bij actief bewegen gaan het hart en de ademhaling sneller.
- Maak twee keer per week de spieren en botten sterker, bijvoorbeeld met oefeningen, traplopen of fitness.
- Doe oefeningen voor het evenwicht.
- Zit niet te lang stil. Zit je ouder veel thuis, dan helpt het om elk half uur even op te staan en een stukje te lopen.
Voor het tegengaan van vallen werkt het volgens VeiligheidNL het best om uitdagende balansoefeningen te combineren met oefeningen uit het dagelijks leven, bij voorkeur drie keer per week en minstens twaalf weken lang. Alleen krachttraining is niet genoeg. En blijven oefenen is nodig om het resultaat vast te houden (VeiligheidNL (externe website)).
Veilig beginnen
- Oefen bij een stevige stoelLaat je ouder achter een stevige stoel staan die niet snel kantelt, en de rugleuning vasthouden (Kenniscentrum Sport & Bewegen (externe website)). Het aanrecht kan ook.
- Blijf er de eerste keren bijStaat je ouder niet zo stevig? Ga er dan dichtbij staan, zodat je kunt helpen als het evenwicht wegvalt.
- Stevige, platte schoenenGeen sokken op een gladde vloer en geen losse sloffen. Met stevige, platte schoenen is de kans om te struikelen kleiner (Thuisarts (externe website)).
- Begin rustig en bouw opJe ouder mag sneller gaan ademen, maar moet na het stoppen weer gewoon kunnen praten. Lukt dat niet, dan was het te zwaar. Doe het de volgende keer rustiger, en ga daarna langzaam steeds iets meer doen (Thuisarts (externe website)).
- Stop bij een stekende pijnKrijgt je ouder ineens een stekende pijn? Stop dan, of doe rustiger aan tot de pijn weg is.
- Vaak duizelig? Eerst naar de huisartsIs je ouder vaak duizelig, bespreek dan eerst met de huisarts welke oefeningen kunnen (Thuisarts (externe website)).
Bel de huisarts als je ouder bij het bewegen benauwd wordt of moeilijk ademt, een piepend geluid maakt bij het ademen, pijn op de borst krijgt of last krijgt van de gewrichten (Thuisarts (externe website)). Bij levensgevaar bel je 112.
Oefeningen voor balans en evenwicht
Deze twee evenwichtsoefeningen staan op Thuisarts (Thuisarts (externe website)).
- SchommelenGa rechtop staan, met de voeten recht onder de heupen en de handen in de zij. Buig de knieën een beetje. Leun langzaam steeds meer op het linkerbeen. Strek het rechterbeen uit naar rechts, met de voet op de grond. Zet het been terug en leun weer even veel op beide benen. Doe nu hetzelfde naar de andere kant. Beweeg zo 10 keer heen en weer. Doe dit in totaal 3 keer, met tussendoor een korte pauze.
- Buigen en strekkenGa rechtop staan, met de voeten recht onder de heupen. Zet de handen in de zij, of houd met één hand de leuning van een stoel vast. Til één been gebogen op, strek het uit, buig het weer en zet de voet terug op de grond. Doe dit 5 keer, en daarna 5 keer met het andere been. Doe dit in totaal 3 keer, met tussendoor een korte pauze.
Spierversterkende oefeningen voor de benen
Sterke benen helpen om in balans te blijven, en om zelf te kunnen blijven wandelen, traplopen en boodschappen doen. Deze oefeningen komen uit de Beweeggids van het Kenniscentrum Sport & Bewegen (Kenniscentrum Sport & Bewegen (externe website)). Die gids is gemaakt voor ouderen met dementie die samen met een begeleider oefenen, maar de oefeningen zelf zijn eenvoudig.
- Op de tenen staan (kuiten)Sta rechtop achter een stevige stoel en houd de rugleuning vast. Kom omhoog op de tenen en zak rustig terug. Begin met 2 keer een reeks van 6. De kuitspieren zijn belangrijk voor lopen, traplopen en in balans blijven. VeiligheidNL raadt aan om dit elke dag 5 keer achter elkaar te doen tijdens het aankleden (VeiligheidNL (externe website)).
- Een been opzij heffen (heup en billen)Sta rechtop achter de stoel, met de handen op de rugleuning. Leun op één been en hef het andere been gestrekt opzij. Blijf rechtop staan en laat het been rustig zakken. Herhaal dit een paar keer en wissel dan van been. Dit helpt bij opzij stappen en is belangrijk voor de balans.
- Een been naar achteren heffen (achterkant bovenbeen)Sta achter de stoel en houd de rugleuning vast. Leun op één been en breng het andere been gestrekt recht naar achteren. Houd de rug recht. Herhaal dit een paar keer en wissel dan van been. Deze spieren zijn belangrijk voor het lopen.
Opbouwen gaat zo: begin met 2 reeksen van 6 keer. Gaat dat goed, ga dan naar 8, 10 en later 12 keer per been, en naar 3 of 4 reeksen. Neem tussen de reeksen 1 tot 2 minuten rust, of langer als dat nodig is. Zwaarder maken kan door het been langzamer terug te laten zakken.
Oefeningen voor ouderen op een stoel
Staat je ouder niet stevig genoeg, of is lang staan te zwaar? Deze twee oefeningen beginnen zittend (Kenniscentrum Sport & Bewegen (externe website)).
- Zittend een been strekken (voorkant bovenbeen)Ga stevig op de stoel zitten, niet op het puntje, met de voeten plat op de grond. Houd de rug recht en iets los van de leuning. Strek één been, houd het even omhoog en breng het langzaam terug. Doe daarna het andere been. Begin met 2 reeksen van 6 keer en bouw op naar 8, 10 en 12 keer per been. Deze spieren zijn nodig voor opstaan, lopen en in balans blijven.
- Opstaan uit de stoelZit op een stevige stoel, met de voeten op heupbreedte en onder de knieën. Buig vanuit de heupen naar voren, kom omhoog en ga staan. Gebruik de handen zo weinig mogelijk: leg ze op de bovenbenen. Ga langzaam weer zitten. Begin met 2 reeksen van 3 keer en bouw op naar 5, 7 en 10 keer. VeiligheidNL noemt als doel: 5 keer achter elkaar opstaan zonder handen, 2 keer per dag (VeiligheidNL (externe website)).
Wil je ouder meer oefeningen op een stoel, of oefeningen voor de armen of in bed? Vraag dan een fysiotherapeut of oefentherapeut om een programma dat bij je ouder past. Wij geven hier alleen oefeningen die we bij een betrouwbare bron hebben gevonden.
Bewegen in het gewone leven
Oefenen hoeft niet altijd een apart moment te zijn. VeiligheidNL geeft deze tips (VeiligheidNL (externe website)):
- Neem de trap in plaats van de lift. Traplopen is een goede oefening voor de beenspieren.
- Doe thuis mee met het tv-programma Nederland in Beweging.
- Loop een blokje om op weg naar de supermarkt, of stap een halte eerder uit.
- Wandelen is goed, maar het werkt pas echt samen met spierversterkende oefeningen.
Een vaste gewoonte houdt het langst stand: elke ochtend na het aankleden, of steeds voor het eten. Samen bewegen helpt ook. Vraag bij de gemeente of het buurthuis welke beweeggroepen voor ouderen er in de buurt zijn (Thuisarts (externe website)).
Wanneer naar de fysiotherapeut of een cursus valpreventie?
Thuis oefenen is een begin. Is je ouder al eens gevallen, loopt je ouder onzeker of is je ouder bang om te vallen? Dan is begeleiding beter. Volgens VeiligheidNL horen oefeningen tegen vallen te worden begeleid door een geschoolde professional, zodat ze veilig zijn en zwaar genoeg (VeiligheidNL (externe website)).
- Huisarts of praktijkondersteuner: zij helpen een activiteit te vinden die past, en kunnen doorsturen naar een fysiotherapeut of oefentherapeut (Thuisarts (externe website)).
- Otago: een oefenprogramma met beenoefeningen, evenwichtsoefeningen en een wandelschema, thuis of in een groep, onder leiding van een fysiotherapeut of oefentherapeut. Het is bedoeld voor 65-plussers die in het afgelopen jaar twee keer of vaker zijn gevallen, of één keer en moeite hebben met bewegen, lopen of balans (VeiligheidNL (externe website)).
- Een groepscursus, zoals In Balans of Vallen Verleden Tijd. Hoe je je aanmeldt en wat de zorgverzekering vergoedt, lees je in cursus valpreventie voor ouderen.
- Eerst het risico weten? Doe samen de valrisicotest van VeiligheidNL (externe website).
Oefenen is één ding; het huis is het andere. Loop samen de kamers na met de valpreventie-checklist. Is je ouder net gevallen, lees dan wat je doet na een val. Valt je ouder vaak en is niet duidelijk waarom, dan kan de huisarts verwijzen naar de valpoli van het ziekenhuis: zie de geriater.
Woont je ouder alleen?
Oefeningen maken de kans op een val kleiner, maar niet nul. Woont je vader of moeder alleen, spreek dan ook af wat er gebeurt als het toch misgaat. Wie na een val zelf hulp wil kunnen roepen, heeft het meest aan een personenalarm, liefst met valdetectie. Een dagelijks belmoment, van familie of een belservice, merkt alleen dat er iets is als je ouder de telefoon niet opneemt. Dat is geen alarm, wel een vangnet voor de dag. Meer hierover: je ouder woont alleen.
Veelgestelde vragen
Welke oefeningen kunnen ouderen thuis doen?
Eenvoudige oefeningen voor balans en beenkracht: schommelen van het ene been naar het andere, een been buigen en strekken, op de tenen staan, een been opzij heffen en opstaan uit een stoel zonder handen. Oefen bij een stevige stoel.
Welke oefeningen kunnen ouderen op een stoel doen?
Zittend één been strekken, even vasthouden en langzaam terugbrengen, en daarna opstaan uit de stoel met zo weinig mogelijk hulp van de handen. Begin met 2 reeksen van 6 keer strekken en 2 reeksen van 3 keer opstaan.
Hoe vaak moeten ouderen oefeningen doen?
Thuisarts adviseert 55-plussers om minimaal 2,5 uur per week actief te bewegen, twee keer per week de spieren en botten sterker te maken en oefeningen voor het evenwicht te doen. Tegen vallen werkt drie keer per week oefenen het best, minstens twaalf weken lang.
Welke oefeningen zijn goed voor het evenwicht van ouderen?
Thuisarts noemt twee evenwichtsoefeningen: schommelen (langzaam het gewicht van het ene been naar het andere brengen) en buigen en strekken (één been optillen, strekken en weer buigen). Houd zo nodig een stoel vast.
Is wandelen genoeg om vallen tegen te gaan?
Nee, wandelen alleen is niet genoeg. Volgens VeiligheidNL is wandelen een goede aanvulling, maar het werkt pas echt samen met balansoefeningen en spierversterkende oefeningen.
Wanneer ga je met je ouder naar de fysiotherapeut?
Ga naar de huisarts of fysiotherapeut als je ouder al is gevallen, onzeker loopt, vaak duizelig is of bang is om te vallen. Een fysiotherapeut maakt een programma op maat, bijvoorbeeld het Otago-oefenprogramma voor thuis.
Checklijn is een betaalde dienst; deze informatie is gratis en onafhankelijk. Lees hoe we werken in ons redactiebeleid.
Bronnen
- Thuisarts.nl (NHG) — Ik ben een oudere en wil gezond bewegen (laatst gewijzigd 3 maart 2026) — geraadpleegd op 16 november 2026
- Thuisarts.nl (NHG) — Ik wil ervoor zorgen dat ik minder snel val (laatst gewijzigd 14 juli 2026) — geraadpleegd op 25 oktober 2026
- VeiligheidNL — Folder ‘Zo blijft u overeind en voorkomt u een val’ (pdf, juli 2022) — geraadpleegd op 16 november 2026
- Kenniscentrum Sport & Bewegen — Beweeggids voor ouderen met dementie: oefeningen ‘Sterke benen’ (pdf) — geraadpleegd op 16 november 2026
- VeiligheidNL — Effectieve valpreventieve beweeginterventies — geraadpleegd op 16 november 2026
- VeiligheidNL — Factsheet Beweeginterventies — geraadpleegd op 16 november 2026
- VeiligheidNL — Factsheet Beweeginterventies (2022) — geraadpleegd op 16 november 2026
- VeiligheidNL — Oefenprogramma Otago — geraadpleegd op 16 november 2026
- VeiligheidNL — Test je valrisico (online valrisicotest) — geraadpleegd op 25 oktober 2026
Laatst bijgewerkt:
Verder lezen
- Valpreventie ouderen: cursus In Balans en vergoeding
Valpreventie voor ouderen: wat het is, hoe de cursus In Balans werkt, hoe je je ouder aanmeldt en wat de zorgverzekering of gemeente vergoedt.
- Na een val: wat nu? Zo help je je vader of moeder verder
Je vader of moeder is gevallen. Wanneer bel je de huisarts, hoe maak je het huis veiliger en past een alarmknop of een dagelijkse belafspraak beter?
- Langer thuis wonen: wat kan er allemaal voor je ouder?
Aanpassingen in huis, hulp van de gemeente, wijkverpleging, veilig bewegen en dagelijks contact: alles wat helpt om je ouder langer thuis te laten wonen.
- Gladheid en vallen in de winter: tips voor je ouder
Sneeuw, ijzel of bevroren stoepen? Zo verklein je de kans dat je vader of moeder in de winter valt, en zo merkt iemand het als het toch misgaat.