Begrip
Wat betekent wilsonbekwaam en wie stelt het vast?
Wilsonbekwaam betekent dat iemand een bepaalde beslissing niet meer zelf kan nemen, omdat hij de gevolgen niet goed kan overzien. Het geldt altijd per beslissing: je ouder kan wilsonbekwaam zijn voor een testament, maar nog wel kiezen wat hij eet. Een arts of notaris beoordeelt het. Daarna beslist een vertegenwoordiger mee.
In het kort
- Per beslissing: wilsonbekwaam ter zake, nooit in het algemeen.
- Dementie: een diagnose betekent niet meteen wilsonbekwaam, zeker niet in het begin.
- Wie beoordeelt: bij zorg een deskundige zoals een arts; bij een akte de notaris.
- Gevolg: een vertegenwoordiger beslist mee. Voor geld is dat een gevolmachtigde, bewindvoerder of curator.
- Op tijd regelen: een levenstestament of volmacht kan alleen zolang je ouder nog wilsbekwaam is.
Laatst bijgewerkt:
Op deze pagina
Wat betekent wilsonbekwaam?
Wilsonbekwaam ben je als je niet in staat kunt worden geacht tot een redelijke waardering van je belangen ter zake: je kunt voor die ene beslissing de gevolgen niet goed overzien. Wie wilsbekwaam is, kan zelfstandig beslissen en begrijpt wat dat betekent.
Bron van deze uitleg: Burgerlijk Wetboek Boek 7, artikelen 450 en 465 (toestemming en vertegenwoordiging van de patiënt, WGBO), geldend vanaf 1 januari 2026 (externe website), bekeken op 16 november 2026.
De woorden 'redelijke waardering van zijn belangen ter zake' komen uit de wet over de behandelovereenkomst (Burgerlijk Wetboek, Boek 7, artikel 465). Notaris.nl zegt het zo: de notaris gaat na of je zelfstandig een beslissing kunt nemen en de gevolgen daarvan overziet.
Wanneer gaat het over wilsonbekwaamheid?
Meestal bij vergeetachtigheid of dementie, maar ook tijdelijk: door rouw, ziekte of medicijnen kan iemand even wilsonbekwaam zijn. Je krijgt ermee te maken als je ouder:
- een testament, levenstestament of volmacht wil laten maken: de notaris toetst het bij elke akte;
- een behandeling moet kiezen of weigeren: dan beoordeelt de arts het;
- zorg weigert die hij nodig lijkt te hebben, zoals bij ouder wil niet naar het verpleeghuis.
Met een diagnose dementie ben je niet meteen wilsonbekwaam, schrijft notaris.nl. Het vermogen om zelf te beslissen gaat in stapjes achteruit: eerst rekenen en omgaan met geld, later andere dingen.
Wat kost het vaststellen van wilsonbekwaamheid?
Bij zorg beoordeelt de zorgverlener de wilsbekwaamheid als onderdeel van de behandeling. Twijfelt een notaris, dan kan hij met toestemming van je ouder een gespecialiseerde, onafhankelijke arts inschakelen, bijvoorbeeld een VIA-arts. Wat dat kost, verschilt; vraag het de notaris vooraf.
Wie beoordeelt wilsonbekwaamheid?
- Bij onvrijwillige zorg (Wet zorg en dwang)
Een deskundige die volgens de gangbare richtlijnen werkt
Hoeft geen arts te zijn; VWS noemt artsen, gezondheidszorgpsychologen en orthopedagogen-generalist. Het dossier vermeldt voor welke onderwerpen het geldt.
Bron: Informatiepunt dwang in de zorg (VWS) · gecontroleerd op
- Bij een akte (testament, levenstestament, volmacht)
De notaris, bij elke akte
Blijkt later dat je ouder toen wilsonbekwaam was, dan is de akte niet geldig.
Bron: Notaris.nl · gecontroleerd op
Wat doe je als je ouder wilsonbekwaam lijkt?
- Bespreek het met de artsVraag voor welke beslissing je ouder wilsonbekwaam wordt geacht en hoe dat is beoordeeld. Bij zorg staat het in het dossier.
- Kijk wat er al geregeld isIs er een levenstestament of volmacht? Dan treedt de gevolmachtigde op. Zo niet, dan beslissen partner of familie mee bij medische zaken (wettelijk vertegenwoordiger).
- Regel de geldzakenZonder levenstestament of volmacht kan de kantonrechter een bewindvoerder of curator benoemen. Lees mentorschap, curatele en bewind.
- Niet eens met de beoordeling?Bij onvrijwillige zorg kunnen je ouder of de vertegenwoordiger een klacht indienen bij de klachtencommissie.
Het belangrijkste advies: regel een levenstestament zolang je ouder nog wilsbekwaam is. Daarna kan het niet meer.
Is wilsonbekwaam hetzelfde als handelingsonbekwaam?
Nee. Wilsonbekwaam is een oordeel over één beslissing op één moment, door een arts of notaris. Handelingsonbekwaam is een juridische status: wie onder curatele is gesteld, kan vanaf die dag zelf geen rechtshandelingen meer verrichten (Burgerlijk Wetboek, Boek 1, artikel 381). Voor minderjarigen geldt iets vergelijkbaars. Een wilsonbekwame ouder is dus niet vanzelf handelingsonbekwaam.
| Kenmerk | Wilsonbekwaam | Handelingsonbekwaam |
|---|---|---|
| Wat is het | WilsonbekwaamEen oordeel per beslissing. | HandelingsonbekwaamEen juridische status. |
| Wie bepaalt het | WilsonbekwaamArts, deskundige of notaris. | HandelingsonbekwaamDe wet (minderjarig) of de rechter (curatele). |
| Hoe lang | WilsonbekwaamKan tijdelijk zijn, bijvoorbeeld door ziekte of medicijnen. | HandelingsonbekwaamTot 18 jaar, of tot de curatele stopt. |
| Gevolg | WilsonbekwaamEen vertegenwoordiger beslist over die zaak mee. | HandelingsonbekwaamDe curator handelt namens de persoon. |
Veelgestelde vragen
Wie bepaalt of iemand wilsonbekwaam is?
Bij medische beslissingen de behandelend arts of een andere deskundige. Bij een akte zoals een testament of levenstestament beoordeelt de notaris het. Het geldt steeds voor één beslissing.
Ben je wilsonbekwaam bij dementie?
Niet meteen. Zeker bij beginnende dementie kan je ouder veel nog zelf beslissen. Het vermogen gaat in stapjes achteruit, en per beslissing kan het verschillen.
Wat betekent wilsonbekwaam ter zake?
Dat iemand voor een bepaalde beslissing de gevolgen niet goed kan overzien. Voor een andere beslissing kan hij nog wel wilsbekwaam zijn.
Kan een notaris iemand wilsonbekwaam verklaren?
De notaris beoordeelt bij elke akte of je ouder wilsbekwaam is. Bij twijfel kan hij met toestemming een onafhankelijke arts vragen. Twijfelt hij, dan maakt hij de akte niet zomaar.
Wie beslist als je ouder wilsonbekwaam is?
Voor medische zaken eerst een curator of mentor, dan een schriftelijk gemachtigde, dan de partner, en anders een ouder, kind, broer, zus, grootouder of kleinkind. Voor geld een gevolmachtigde, bewindvoerder of curator.
Checklijn is een betaalde dienst; deze informatie is gratis en onafhankelijk. Lees hoe we werken in ons redactiebeleid.
Bronnen
- Burgerlijk Wetboek Boek 7, artikelen 450 en 465 (toestemming en vertegenwoordiging van de patiënt, WGBO), geldend vanaf 1 januari 2026 — geraadpleegd op 16 november 2026
- Informatiepunt dwang in de zorg (ministerie van VWS) — Toepassing Wet zorg en dwang bij wilsonbekwame cliënten — geraadpleegd op 16 november 2026
- Notaris.nl (KNB) — Wilsbekwaamheid en dementie — geraadpleegd op 16 november 2026
- Notaris.nl (KNB) — Testament opstellen — geraadpleegd op 16 november 2026
- Burgerlijk Wetboek Boek 1, artikelen 234 (minderjarigen) en 381 (gevolgen van curatele), geldend vanaf 5 juli 2025 — geraadpleegd op 16 november 2026
Laatst bijgewerkt:
Verder lezen
- Mentorschap, curatele of bewind
Wat het verschil is en hoe je het aanvraagt bij de kantonrechter.
- Levenstestament voor je ouders
Op tijd regelen wie later beslist.