Begrip
Wat is palliatieve sedatie?
Palliatieve sedatie betekent dat de arts in de laatste levensfase het bewustzijn opzettelijk verlaagt, zodat je ouder ernstige klachten niet meer of veel minder voelt. Het mag alleen als andere behandelingen niet meer helpen. Doorlopende sedatie mag alleen als de arts verwacht dat je ouder nog 2 weken of korter leeft. Het maakt het leven niet korter.
In het kort
- Wat het is: een medicijn waardoor je ouder minder of niet meer wakker is en klachten niet meer voelt.
- Wanneer: bij erge klachten die op geen andere manier minder worden, en met toestemming.
- Doorlopend: alleen bij een verwachte levensduur van 2 weken of korter.
- Duur: meestal overlijdt iemand binnen 1 tot 3 dagen; soms duurt het langer.
- Geen euthanasie: je ouder overlijdt aan de ziekte, niet aan het medicijn.
Laatst bijgewerkt:
Op deze pagina
Wat betekent palliatieve sedatie?
Palliatieve sedatie is het opzettelijk verlagen van het bewustzijn in de laatste levensfase, met als doel het lijden van de patiënt te verlichten, staat in de landelijke richtlijn Palliatieve sedatie.
Bron van deze uitleg: Palliaweb — Richtlijn Palliatieve sedatie (vastgesteld 16 juni 2022) (externe website), bekeken op 16 november 2026.
Thuisarts legt het zo uit: het medicijn maakt je rustig en zorgt dat je minder of niet meer wakker bent, waardoor je je klachten niet meer of veel minder voelt. Meestal gaat het om het medicijn midazolam. Je gaat er niet eerder door dood: je overlijdt aan de ziekte die je hebt.
Wanneer mag een arts beginnen met palliatieve sedatie?
Volgens Thuisarts mag de arts het extra medicijn alleen geven als deze 4 dingen kloppen:
- je ouder heeft nog maar kort te leven, maximaal 2 weken;
- je ouder heeft erge klachten, zoals pijn, benauwdheid, onrust of angst;
- het lukt niet om de klachten op een andere manier minder te maken;
- je ouder of de zorgvertegenwoordiger heeft toestemming gegeven. Dat kan niet altijd als de arts snel iets moet doen.
Sedatie kan ook tijdelijk, bijvoorbeeld alleen 's nachts als de klachten dan erg zijn. Alleen doorlopende sedatie tot het overlijden is gebonden aan een verwachte levensduur van 2 weken of korter (Thuisarts). Kan je ouder zelf niet meer beslissen, dan beslist de vertegenwoordiger mee. Daarom is het goed om wensen op tijd vast te leggen: zie wilsverklaring opstellen.
Wat kost palliatieve sedatie en wie betaalt de zorg?
Palliatieve sedatie is onderdeel van de medische zorg in de laatste levensfase. Volgens Regelhulp wordt palliatieve zorg zonder Wlz-indicatie meestal vergoed uit de zorgverzekering, en met een Wlz-indicatie thuis of in een hospice uit de Wlz. Een apart bedrag voor de sedatie noemen de bronnen niet.
Palliatieve zorg: wie betaalt?
- Palliatieve zorg uit de zorgverzekering
Geen eigen bijdrage
Bron: Regelhulp · gecontroleerd op
- Huisarts
Geen eigen risico
Bron: Zorginstituut Nederland · gecontroleerd op
- Met een Wlz-indicatie
Uit de Wlz, met een eigen bijdrage
Bron: Regelhulp · gecontroleerd op
- Vrijwilligers palliatieve terminale zorg (VPTZ) thuis
Kosteloos
Bron: Regelhulp · gecontroleerd op
Hoe je palliatieve zorg thuis regelt, ook 's nachts, lees je in palliatieve zorg thuis. Over de kosten van een hospice: hospice kosten.
Hoe bereid je je als familie voor op palliatieve sedatie?
- Praat er op tijd overDe richtlijn raadt artsen aan om al vroeg in de palliatieve fase met de patiënt en de naasten over palliatieve zorg en sedatie te praten. Vraag er gerust zelf naar bij de huisarts.
- Bespreek de wensenOver de uitvoering, over ruimte voor afscheid nemen en over waken. De richtlijn noemt ook dat de arts bespreekt welke rol de naasten willen hebben.
- Neem afscheid voordat het begintNa de start van doorlopende sedatie kan dat meestal niet meer, omdat je ouder niet meer wakker is (Thuisarts).
- Weet wat je kunt verwachtenJe ouder kan soms nog even wakker worden, geluid maken of bewegen; dat is normaal. Vaak krijgt je ouder een slangetje in de blaas. Sondevoeding stopt voordat de sedatie begint (Thuisarts).
- Blijf erbijJe kunt bij je ouder zijn, tegen hem of haar praten, muziek opzetten of een hand vasthouden. Hulp bij waken kan komen van vrijwilligers palliatieve terminale zorg (VPTZ).
Wil je ook steun bij levensvragen, voor je ouder of voor jezelf? Zie geestelijk verzorger.
Wat is het verschil tussen palliatieve sedatie en euthanasie?
Bij palliatieve sedatie krijgt je ouder een medicijn waardoor hij of zij minder of niet meer wakker is; je ouder overlijdt aan de ziekte, niet eerder. Bij euthanasie geeft een arts medicijnen die een einde aan het leven maken, omdat je ouder daar zelf om vraagt (Thuisarts). Thuisarts noemt euthanasie uitdrukkelijk iets anders dan palliatieve sedatie. Over een euthanasieverklaring lees je in wilsverklaring opstellen.
| Kenmerk | Palliatieve sedatie | Euthanasie |
|---|---|---|
| Doel | Palliatieve sedatieKlachten niet meer voelen. | EuthanasieDoodgaan met hulp van een arts. |
| Overlijden | Palliatieve sedatieAan de ziekte; niet eerder door het medicijn. | EuthanasieDoor het handelen van de arts. |
| Wanneer | Palliatieve sedatieDoorlopend alleen bij een verwachte levensduur van 2 weken of korter. | EuthanasieAlleen als je ouder er zelf om vraagt en het volgens de regels mag. |
Veelgestelde vragen
Hoe lang duurt het na palliatieve sedatie tot het overlijden?
Dat kan de arts niet precies zeggen. Volgens Thuisarts overlijdt iemand meestal binnen 1 tot 3 dagen. Soms duurt het langer.
Gaat iemand eerder dood door palliatieve sedatie?
Nee. Je overlijdt niet door het medicijn en ook niet eerder, maar aan de ziekte die je hebt, zegt Thuisarts.
Kan iemand met palliatieve sedatie nog horen?
Iemand kan soms nog even wakker worden, geluid maken of bewegen. Dat is normaal. Thuisarts raadt aan om bij je ouder te zijn, te praten of een hand vast te houden.
Wie beslist over palliatieve sedatie?
De arts, samen met je ouder. Kan je ouder niet meer zelf beslissen, dan geeft de zorgvertegenwoordiger toestemming. In een situatie waarin de arts snel moet handelen kan dat niet altijd.
Krijgt iemand nog eten en drinken bij palliatieve sedatie?
Sondevoeding stopt voordat de sedatie begint. Je ouder is niet meer wakker en kan dan niet meer zelf eten of drinken. Bespreek vragen hierover met de arts.
Checklijn is een betaalde dienst; deze informatie is gratis en onafhankelijk. Lees hoe we werken in ons redactiebeleid.
Bronnen
- Palliaweb — Richtlijn Palliatieve sedatie (vastgesteld 16 juni 2022) — geraadpleegd op 16 november 2026
- Thuisarts.nl (NHG) — Ik wil meer weten over een medicijn waardoor je geen klachten meer voelt aan het einde van het leven (palliatieve sedatie) (laatst gewijzigd 7 januari 2026) — geraadpleegd op 16 november 2026
- Thuisarts.nl (NHG) — Ik denk na over euthanasie — geraadpleegd op 16 november 2026
- Regelhulp (ministerie van VWS) — Palliatieve terminale zorg — geraadpleegd op 16 november 2026
- Zorginstituut Nederland — Huisarts (Zvw) — geraadpleegd op 16 november 2026
Laatst bijgewerkt:
Verder lezen
- Palliatieve zorg thuis aanvragen
Hoe je zorg in de laatste levensfase thuis regelt, ook 's nachts.
- Hospice kosten
Wat een hospice kost en wie wat betaalt.
- Wilsverklaring opstellen
Wensen over zorg en behandeling vastleggen.