Pré-mantelzorgwoning en familiewoning: de regels

Wat is een pré-mantelzorgwoning?

Je bouwt of plaatst een woning bij je huis, of bij familie of vrienden, omdat je verwacht dat er later zorg nodig is. Je bouwt als het ware op voorraad: je ouder kan nu nog alles zelf, maar jullie willen alvast dicht bij elkaar wonen. Het kan een omgebouwde garage zijn, een nieuw bijgebouw of een kant-en-klare woning, zoals een chalet.

Het verschil met een gewone mantelzorgwoning: daar is de mantelzorg er nu al. Dan mag het vaak zonder vergunning. Bij een pré-mantelzorgwoning niet.

Pre-mantelzorgwoning: altijd een vergunning

• Altijd een vergunning. Zonder mantelzorg geldt de vergunningvrije regeling niet. Volgens IPLO, het informatiepunt van het Rijk, is het voor de regels gewoon een extra woning.
• De gemeente beslist. Een gemeente is niet verplicht een pré-mantelzorgwoning toe te staan. Sommige gemeenten hebben er eigen beleid voor, met eigen voorwaarden.
• Vaak tijdelijk. Volgens MantelzorgNL geven veel gemeenten een tijdelijke vergunning voor 10 jaar. Bij tijdelijk toestaan gaat het volgens IPLO om hooguit 10 jaar.

Voorwaarden die gemeenten volgens MantelzorgNL vaak stellen:

• de persoon die later zorg nodig heeft, heeft de AOW-leeftijd;
• de bewoners van beide woningen zijn familie of vrienden;
• de woning voldoet aan de regels voor een mantelzorgwoning, zoals een plek op het achtererf en een maximale grootte.

Wat er bij jou mag, staat in het omgevingsplan van je gemeente. Kijk op Regels op de kaart (externe website) of bel de gemeente. Een vergunning vraag je aan via het Omgevingsloket (externe website).

Wat gebeurt er na de tijdelijke vergunning?

• Er is mantelzorg nodig gekomen? Dan mag de woning volgens MantelzorgNL blijven staan. Vanaf dan gelden de regels voor een mantelzorgwoning.
• Nog geen mantelzorg? Dan moet de gemeente een nieuwe vergunning geven, of moet de woning weg. Na de termijn is het gebruik in strijd met het omgevingsplan.

Wat is een familiewoning? En is die al vergunningsvrij?

Het woord familiewoning komt uit een nieuw plan van het Rijk. Het hoort bij de Wet versterking regie volkshuisvesting (sinds 1 juli 2026 gedeeltelijk in werking). De regels zelf komen in een besluit dat het Besluit bouwwerken leefomgeving aanpast. Volgens Volkshuisvesting Nederland, de website van het Rijk, is het plan:

• Een familiewoning op je achtererf wordt vergunningvrij, onder voorwaarden. Er hoeft geen mantelzorg te zijn.
• Het is voor familie in de eerste graad: (adoptie)ouders en kinderen, en pleegkinderen van de bewoner van het hoofdhuis.
• De woning mag ook gebruikt worden voor pré-mantelzorg, of door volwassen kinderen die door de woningnood bij hun ouders wonen.
• Er mogen meerdere familie- of mantelzorgwoningen op één erf, maar de maximale oppervlakte geldt voor alle bijgebouwen samen.
• Hooguit 5 meter hoog; boven de 3 meter een schuin dak. Niet in de voortuin.
• Je hoeft niets te melden en geen verklaring te laten zien. Twijfelt de gemeente, dan mag die om informatie vragen.

Is dat al zo? Nee. De Raad van State gaf op 21 oktober 2026 advies over het ontwerpbesluit en adviseert de regering het niet te nemen tenzij het wordt aangepast. Het streven is 1 januari 2027, maar op 13 november 2026 was het besluit nog niet vastgesteld. Tot die tijd is een familiewoning zonder mantelzorg gewoon een pré-mantelzorgwoning: met vergunning, als de gemeente meewerkt. Bouw dus niet op de nieuwe regels voordat ze echt gelden en je gemeente het heeft bevestigd.

Familiewoning, kangoeroewoning of meergeneratiewoning

Een kangoeroewoning of meergeneratiewoning is één gebouw dat blijvend is ingedeeld als twee woningen, bijvoorbeeld voor ouders en kinderen. Volgens IPLO heb je daarvoor een vergunning nodig. Een familiewoning of mantelzorgwoning is iets anders: een woning bij het hoofdhuis op het achtererf.

Zo pak je het aan

1. 1Praat samen over laterWat wil je ouder, en wat als er wél zorg nodig is? Lees ook mantelzorger worden voor je ouders en seniorenwoning of thuis blijven wonen.
2. 2Vraag de gemeente naar haar beleidStaat de gemeente pré-mantelzorgwoningen toe? Onder welke voorwaarden en voor hoe lang? Vraag het antwoord per mail.
3. 3Vraag de vergunning aan vóór je kooptKoop of bestel geen woning voordat je de vergunning hebt.
4. 4Regel het geldBelasting, WOZ en huur: zie mantelzorgwoning: belasting, WOZ, huur en subsidie.

Vragen? De Mantelzorglijn van MantelzorgNL denkt mee: 030 760 60 55.

Veelgestelde vragen